SUUD-ÇİN-RUSYA Analiz
Andre SAPIR Free Universty Of Brussels

Yeni Bir Üçgen Mi?

SUUD-ÇİN-RUSYA

Kritik bir birliktellik doğuyor. Çoğu bunu gözden kaçırsa da Suudi Arabistan Kralı Selman bin Abdulaziz‘in 2015’te iktidara gelmesinden bu yana Suudi Arabistan ile Rusya ve Çin arasındaki ilişkilerde hızlı bir dönüşüm yaşandı.

Aslında ABD merkezli CNN’nin 5 Haziran tarihli haberine göre, Beyaz Saray, Riyad yönetiminin, Pekin’in desteğiyle balistik füze programı geliştirme konusunda hızlı adımlar atmaya başladığı yönünde istihbarat bilgilerine ulaştı. Bu durum ise ABD’nin son yıllarda bölgede balistik füzelerin yayılmasını sınırlandırma çalışmalarıyla çatışıyor.

Suudi Arabistan’ın, Çin’le yaptığı büyük anlaşmalar kanalıyla balistik füze alanındaki teknolojik kapasitesini geliştirdiği ve altyapısını genişlettiği ifade edilirken, istihbarat kaynakları bunu Riyad yönetiminin, nükleer bombaya sahip olma çalışmasıyla ilişkilendirdi.

Pekin’in, altyapı ve teknolojik destek sunması ikili ilişkilerde büyük bir gelişme yaşandığını gösteriyor zira Suudi Arabistan özellikle 2007’den bu yana Çin’in balistik füzelerinin müşterisi sayılıyor. Ancak atılan son adım, alışveriş sözleşmelerini fazlasıyla aşan bir çeşit “ortaklık” eğilimini yansıtıyor.

ABD 1990’lı yıllarda, Çin’in, bu füzeleri üretebilme kabiliyetini Pakistan’a ihraç etme çalışmalarına yaptırım uygulamıştı. Çünkü bu füzelerin yayılımı ABD nezdinde hassasiyete sebep oluyor ve dış politikada önemli bir yer işgal ediyor. Bu da Riyad yönetiminin, attığı bu adımla ABD’nin kırmızı çizgilerini aştığı anlamına geliyor.

Aslında ABD için, Suudi Arabistan-Çin yakınlaşmasında bundan daha tehlikeli gelişmeler de yaşandı. İki ülke geçen yıllarda ticari işlemlerde (2017 yılı itibarıyla ticaret hacmi 47,4 milyar dolar) dolar yerine yuan ve riyali kullanma konusunu ciddi bir şekilde gündeme almaya başladı, bu da ABD ulusal para biriminin uluslararası sahadaki prestijini sarsan bir durum.

Bunların yanı sıra Kral Selman Çin’e resmi ziyarette bulunan ilk Suudi Arabistan kralı oldu. Mart 2017’de gerçekleşen ziyarette taraflar, aralarında Suudi Arabistan’da insansız hava araçları (İHA) üretecek bir Çin fabrikası kurulmasının da olduğu 65 milyarlık anlaşmalar imzaladı.

Kral Selman Çin’in ardından aynı yıl ekim ayında Rusya’ya tarihi bir ziyaret gerçekleştirdi. Bu ziyaret, iki ülke, Suriye’de karşı saflarda yer almalarına, petrol piyasasındaki mücadeleye ve Suudi Arabistan’ın Sovyetler Birliği’ne karşı “mücahitleri” desteklediği 1979-1989 Afganistan savaşı döneminde yaşanan düşmanlığa rağmen gerçekleşti.

Bu kapsamda taraflar Moskova’da, silahlanmanın 3 milyar dolarla aslan payını oluşturduğu bir dizi anlaşmaya imza attı. Suudi Arabistan bu anlaşmalarda, Rus savunma teknolojilerini ülkeye getirme ve ABD’nin, Türkiye’nin elde etmesini istemediği S-400 savunma sistemlerini satın alma üzerinde odaklandı.

İki ülke ayrıca ABD Başkanı Donald Trump’ın petrol fiyatlarının düşürülmesi talebine ve Suudi Arabistan’ın ağırlığı bulunan Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütünün (OPEC) oynadığı role sürekli olarak saldırmasına rağmen uluslararası piyasada petrol fiyatlarını yüksek tutma konusunda yakın bir koordinasyon içine girdi.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Suudi gazeteci Cemal Kaşıkçı’nın 2018’de İstanbul’daki Suudi Arabistan Başkonsolosluğunda öldürülmesi olayında Veliaht Prens Bin Selman’ı destekleyen bir tavır sergiledi.

Açıkçası Suudi Arabistan’ın, Batı’nın onunla müttefik kalmasını sağlamak için Doğu’ya yöneleceği sinyalini veriyor. Ama bu, hesaplarda yapılacak en ufak bir hatada beklenmeyen sonuçlar doğurabilecek hassas bir oyun. Ayrıca ABD, 1970’lerde olduğu Suudi Arabistan petrolüne ilgi göstermiyor. Yine ABD ile Tahran da bir gün yeni bir nükleer anlaşmaya imza atabilir.

Ayrıca Suudi Arabistan ise bölgedeki politika ve eğilimlerine muhalefet edecek herhangi bir tarafın yanı sıra İran’ı da köşeye sıkıştıracak herhangi bir adım atmayıp ABD’nin rolüne güveniyor. Bu durum da, ABD’nin, Suudi Arabistan da dahil olmak üzere bölge ülkelerinin kaderi üzerindeki tahakkümünü derinleştiriyor.

Ben üzerime düşüni yaptım, bu üçgene dikkatinizi çektim. Gerisi sizin bileceğiniz iş, espri tabi ha ha ha…