Moritanya’yı Duyuyor Musunuz? Analiz
Nadine STEİGER NORVEÇ UNIVERSTY OF BERGEN

Akademisyen Nadine Steiger:

Moritanya’yı Duyuyor Musunuz?

Çok uzak değil aslında Atlas okyanusuna kıyısı olan, yüzde 98’i çöllerle kaplı, fakat madencilik ve balıkçılık gibi sektörlerle iyi bir ekonomik büyüme kaydeden Moritanya keşfedilen petrol ve doğalgaz rezervleriyle de önemli bir potansiyele sahip bir Batı Afrika ülkesi. 22 Haziran 2019 tarihinde Moritanya’da ilk kez çok adaylı, şeffaf ve demokratik bir şekilde cumhurbaşkanlığı seçim gerçekleşecek. Seçim sürecini anlamlandırabilmek için ülkenin temel sorunlarını ve aktörlerini siyasi ve ekonomik bağlamda ele almak gerekiyor.

Örneğin 3. yüzyıla kadar Roma İmparatorluğu’na bağlı bir krallık olan Moritanya’da, daha sonra yaşanan Berberi göçleriyle bölgesel krallıklar varlık göstermeye başlamıştır. Berberiler 8. yüzyılda Müslüman tüccarlarla yakın ilişkiler kurmuş; Moritanya 13. ve 15. yüzyıllarda Merinilerin ve takip eden süreçte Hassanilerin kontrolüne geçmiştir. 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren ise Fransız sömürge güçlerinin istilalarına maruz kalan Moritanya’da hâkimiyet 20. yüzyılda tamamıyla sömürgecilerin eline geçmiştir. İkinci Dünya Savaşı’ndan sonraki süreçte Afrika’nın genelinde başlayan bağımsızlık hareketleri Moritanya’da da yaşanmış, yaklaşık on yıllık bir sürecin ardından, 1958 yılında Moritanya Fransa’nın özerk bölgesi olmuş, 28 Kasım 1960’da ise “Moritanya İslam Cumhuriyeti” adıyla bağımsızlığını ilan etmiştir.

Ayrıca Moritanya coğrafi ve demografik yapı açısından Afrika’daki diğer bölge devletlerine benzer. Yaklaşık 5 milyonluk nüfusu olan Moritanya, coğrafi açıdan Arap-Mağrip ile Sahra-altı Afrikası’nın kesiştiği stratejik bir konuma sahip. Bu bağlamda ülke, Sahel bölgesinden kaynaklanan pek çok sorunu bünyesinde barındırıyor. Demografik yapı açısından resmi dili Arapçanın bir lehçesi olan Hassanicedir. Bu dili Arap ve Berberi asıllı Morolar (nüfusun yüzde 30’unu teşkil eden Beyaz Moritanyalılar) Haratinler (nüfusun yüzde 40’ını teşkil eden eski köleler) ve Afrikalı yerel halklar (nüfusun yüzde 30’unu teşkil Takruri, Soninke, Volof, Bambara halkları) konuşmaktadır.

Moritanya İslam Cumhuriyeti’nde yaşayan toplumun tamamı Müslümandır. Dolayısıyla ülkenin anayasasında da vurgulandığı gibi, Moritanya resmi dini İslam olan demokratik ve sosyal bir devlettir. Anayasaya göre beş yıllık süreyle halk tarafından seçilen cumhurbaşkanı yürütmenin başıdır ve Müslüman olmak zorundadır. Bununla birlikte, cumhurbaşkanı hem bakanları atar ve her hafta düzenlenen Bakanlar Kurulu toplantılarına başkanlık eder hem de silahlı kuvvetlerin komutanlığını üstlenir.

Çok değil 10 yıl önce 18 Temmuz 2009 ve 21 Haziran 2014 tarihlerinde yapılan seçimler neticesinde ülkeyi yöneten mevcut cumhurbaşkanı Muhammed Veled Abdül Aziz, siyasi ve ekonomik açılardan başarılı bir performans sergilemekte. 2010 yılından bu yana her yıl artı yönlü büyümenin gerçekleşmesini sağlayan mevcut yönetim, hem iç hem de dış siyaset bağlamında ekonomik kalkınmaya odaklanarak güvenlik sorunlarını çözmeyi ve sosyal kalkınmayı hedefliyor.

Ekonomik açıdan Moritanya, 2000’li yılların başında IMF’den aldığı borç kapsamında mali disiplinini konsolide etmek için yapısal reformlar gerçekleştirmiş, yabancı yatırımcıları ülkeye çekmek için kanuni düzenlemeler yapmıştır. Bu anlamda özellikle 2010 yılı sonrasında artı yönlü büyüme kaydedilse de, hem uluslararası piyasada oluşan dalgalanmalar hem de ülkenin kırılgan ekonomik yapısı ülke ekonomisinin büyümesinde istikrarlı bir yükselişin sağlanmasındaki engellerden biri olmuştur.

Moritanya 22 Haziran Cumartesi günü yeni devlet başkanını seçecek. Moritanya siyasi tarihinde (mevcut Cumhurbaşkanı Muhammed Veled Abdül Aziz’in de bir darbeyle iktidara geldiği 2008 yılına kadar) pek çok askeri darbe gerçekleşmiştir. İki dönemdir cumhurbaşkanlığı görevini sürdüren Abdül Aziz, çalışma arkadaşlarının kendisinin üçüncü dönemde de aday olabilmesini sağlayacak şekilde mevcut anayasayı değiştirme çabasını, ülkeye zarar vereceğini belirterek engelledi.

Ülke tarihinde ilk defa çok adaylı ve şeffaf bir demokrasi yarışı deneyimi yaşanacak. Dolayısıyla askeri darbelerle ünlenen Moritanya’nın bu seçimi, iktidarın ilk kez darbeyle değil demokratik ve barışçıl bir şekilde el değiştirmesine olanak sağlayacak. Bu yönüyle seçimlerin, Afrika’da demokrasinin teşviki için de iyi bir örnek olma potansiyeli bulunuyor.

Aslında muhalif kanadın en güçlü adayı olan Sidi Muhammed Veled Bubekr’e göre ülkenin öncelikli sorunlarının başında yolsuzluk, kaynakların halk arasında adil paylaşımı konusunda yaşanan eşitsizlikler ve ülkede herhangi bir istihdam politikası olmamasından kaynaklanan yüksek işsizlik geliyor.

Sonuç olarak, Moritanya’da ilk kez demokratik ve barışçıl bir seçimle cumhurbaşkanının belirlenecek olması hem bizzat Moritanya için hem de örnek olması açısından Afrika kıtasındaki ülkeler için umut verici bir gelişmedir. Moritanya’da iktidar veya muhalefet kanadından cumhurbaşkanlığına seçilecek adayın öncelikli politikası ekonomi ve güvenlik konularını temel alacak.

Moritanya geniş coğrafyası, düşük profilli ancak genç ve dinamik nüfusuyla potansiyelini bütünleştirerek Batı Sahra bölgesinin yükselen bir ülkesi olabilecek niteliktedir.

Umarım Afrika’nın geride bırakılan ilerleme süreci bu virajı başarıyla döner.