İngiltere Ne Durumda? Analiz
Denise LUCY KALİFORNİYA DOMİNİK ÜNİVERSİTESİ

AB’den Kopuş Sonrası

İngiltere Ne Durumda?

İngiltere’nin Körfez’deki varlığını artırmaya yönelik Bahreyn’de daimî deniz üssü, Umman’da askeri lojistik ve eğitim tesisi açması ve Almanya gibi ülkelerin silah satışını sınırladığı Suudi Arabistan’la 48 adet savaş uçağı satışını içeren anlaşmalar yapması göze çarpıyor. Soğuk Savaş sonrası artan enerji ihtiyacı ve kaynakların sınırlılığı sebebiyle İngiltere’nin net enerji ithalatçısı konumuna gelmesi ve Brexit sonrası yaşanabilecek ekonomik sıkıntılar sebebiyle Körfez ülkelerinin güvenliğinin sağlanmasının Orta Doğu’da sürekli tırmanan gerilim ortamında enerji güvenliği açısından hayati önem taşıdığı ve bu yüzden bahsi geçen adımların atıldığı yorumları yapılmaktaydı.

Konuyla ilgili bir diğer hâkim görüş ise, Barack Obama’nın başkanlığı döneminde ABD’nin dış politikada öncelik alanının Asya-Pasifik bölgesine kayması sonucu Orta Doğu’da oluşan güç boşluğundan dolayı bölgeye gelen Rusya, etkinliği artan İran ve DEAŞ gibi terör örgütlerinin yarattığı tehdide karşı Körfez ülkelerine liderlik yapma misyonunu İngiltere’nin üstlenmek istediği şeklindeydi. Ancak bu iki yorumun da başlangıç noktası yine Brexit sonrası İngiltere’nin ekonomik olarak kendisine alan açma arayışıyla ilişkilendirilmekte.

Elbette yapılan yorumlar, öne sürülen sebepler ve ortaya çıkan sonuçlar, derinleşen Körfez-İngiltere ilişkilerini bir dereceye kadar açıklayabiliyor. Ancak konuya yönelik daha geniş bir perspektiften alternatif bir analiz ortaya koymak da mümkün. İngiltere’nin AB’nin ilk adımlarından biri olan Avrupa Ekonomik Topluluğu’na (AET) üyeliğinden itibaren Brexit’e kadarki süreçte diğer üyelerden farklı bir tutum içinde hareket ettiği gözlemlenebilir. Ortak para birimi kullanımına dahil olmaması, Schengen bölgesine katılmaması, Avrupa Birliği Ortak Güvenlik ve Savunma Politikası (OGSP) çerçevesinde alınacak kararların oybirliğiyle alınması konusunda kesin olarak aldığı pozisyon veya bunların aksine ortak pazara dahil olmakta tereddüt etmemesi örnek gösterilebilir.

Yani kontrolü dahilinde olmadan gelişebilecek olayların önüne geçerek bir yandan egemenliğinden minimum düzeyde taviz vermeye çalışırken diğer yandan Birliğin sağladığı ekonomik imtiyazlardan faydalanmayı amaçladığı anlaşılıyor. Avrupa’da tarihsel olarak durduğu bu özgün/farklı zemine ek olarak İngiltere, sömürgeci geçmişi sebebiyle de Körfez ülkeleriyle diğer Avrupa devletlerine göre daha farklı bir konuma ve ilişkiye sahip.

Diğer taraftan İngiltere’nin pozisyonundaki bir başka belirleyici faktör ise ABD’nin bölgeye yönelik yaklaşımıyla ilgili. ABD’nin Soğuk Savaş sonrası özellikle Yugoslavya’nın dağılma sürecinde Avrupa ülkelerini krizle baş başa bırakmış olması İngiltere’ye, birlik çatısı altında bunun gibi yeni bir krize karşı hazırlıklı olmayı gerektirdiğini düşündürerek OGSP’nin kurulmasına öncülük etmesine sebep oldu. Devam eden süreçte ise George W. Bush başkanlığında ABD’nin Irak’ı işgal ettiği dönemde süper gücün bölgeye yeniden dönmesiyle AB içinde yoğun savaş karşıtı söyleme rağmen ABD ile birlikte hareket etti. Obama döneminde ise ABD’nin stratejik ortaklarına yönelik savunma konusunda daha fazla maliyet yüklenmeleri için yaptığı yoğun baskı ve ortaya çıkan bölgesel krizlerle müttefiklerini tekrar baş başa bırakması, İngiltere açısından pozisyon alınması gereken bir durum olarak görüldü.

Özellikle Libya’da AB’yi es geçerek Fransa ile Kaddafi’ye karşı muhalefeti NATO çatısı altında yapılan bir operasyonla desteklemeye yönelik çabası sonuç verdi. Ancak operasyon sonucunda Kaddafi yönetimi devrildiği halde Amerikan varlığı olmadan Libya’da istikrarı sağlamak mümkün olmadı. Yine Ukrayna’da ABD olmadan Rusya’nın Kırımı ilhakına kadar varacak olan olaylar engellenemedi ve aynı şekilde Suriye’de DEAŞ’a karşı ABD liderliğinde bir koalisyon ile operasyonlar yapılsa da sorunun esas kaynağı olan Esed rejimine karşı aksiyon alınamadı. ABD’nin bu krizlere doğrudan müdahil olmayacağı anlaşıldığı için İngiltere krizlere karşı AB ile paralel olarak eylemsizlik uyguladı ya da bazı ekonomik yaptırımlara dahil oldu.

Ancak aynı zamanda ABD’nin yokluğunda açılan alanı değerlendirip Brexit öncesinde özellikle Körfez ilişkilerini daha da derinleştirmeye başladı. Bölgede artan güvensizlik Körfez ülkeleri açısından da bir güvenlik ihtiyacı doğurdu. Bu nedenle İngiltere 2014 yılında Bahreyn’de bir deniz üssü kuracağını duyurdu. Buna paralel olarak Birleşik Arap Emirlikleri’nde (BAE) El-Minhad hava üssünü kendi hava unsurlarına uygun hale getirmek için çalışmalara başladı. Ayrıca ekonomik alanda ilerleyen ilişkiler, 2010 yılından 2016 yılına gelindiğinde Körfez ülkeleriyle olan ticaret hacminin yaklaşık 2,5 katına çıkmasını sağladı.

Yani İngiltere hem AB’den bağımsız olarak kendine alan açtı hem de normalde ABD’nin koruması altında olan bir bölgede ekonomik ve askeri olarak etkisini artırmış oldu. Bütün bu bölgesel krizler aynı zamanda Avrupa açısından gerek enerji güvenliği gerek terör gerekse göç gibi konularda ciddi sorunlar üretti. Trump döneminde de benzer bir durum devam etti. Hatta ABD, AB’nin şiddetle desteklediği İran nükleer anlaşmasından çekildi. Bu durum AB açısından İran tehdidinin daha da artacağı, diğer bir deyişle bu tehditle yine burun buruna kalacağı şeklinde değerlendiriliyor.

Bu Yazara Ait Diğer Makaleler